اسهال گاهی فقط به دلیل یک عفونت یا غذای نامناسب ایجاد می‌شود و طی چند روز برطرف می‌شود. اما اگر اسهال بیش از ۴ هفته ادامه پیدا کند، به آن اسهال مزمن گفته می‌شود و بهتر است علت آن مشخص شود.
اسهال مزمن همیشه به معنی بیماری جدی نیست؛ اما گاهی می‌تواند نشانه بیماری‌هایی باشد که نیاز به درمان دارند.
اسهال مزمن دقیقاً یعنی چه؟
اسهال معمولاً با دفع مدفوع شل یا آبکی و افزایش دفعات دفع همراه است.
اگر این وضعیت به شکل مداوم یا عودکننده بیش از چهار هفته ادامه داشته باشد، اسهال مزمن محسوب می‌شود.
گاهی فرد روزانه چندین بار دفع دارد و گاهی تعداد دفعات زیاد نیست اما مدفوع به‌طور مداوم شل و آبکی است.
مهم‌ترین علت‌های اسهال مزمن چیست؟
علل اسهال مزمن بسیار متنوع هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
سندرم روده تحریک‌پذیر
در بعضی افراد اسهال بخشی از IBS-D است.
معمولاً درد شکم، نفخ و تغییر عادت دفع نیز وجود دارد و علائم ممکن است با استرس یا بعضی غذاها تشدید شوند.
عدم تحمل بعضی مواد غذایی
برخی افراد به موادی مانند لاکتوز یا بعضی کربوهیدرات‌های قابل تخمیر حساسیت یا عدم تحمل دارند و بعد از مصرف آنها دچار نفخ و اسهال می‌شوند.
بیماری سلیاک
سلیاک یک بیماری ایمنی مرتبط با مصرف گلوتن است و می‌تواند باعث اسهال مزمن، نفخ، کاهش وزن، کم‌خونی و کمبود بعضی ویتامین‌ها شود.
بیماری‌های التهابی روده
کولیت اولسراتیو و بیماری کرون می‌توانند با اسهال مزمن، درد شکم و گاهی خون در مدفوع همراه باشند.
عفونت‌های مزمن
برخی انگل‌ها و عفونت‌های گوارشی، به‌خصوص پس از سفر یا مصرف آب و غذای آلوده، می‌توانند باعث اسهال طولانی شوند.
بیماری‌های تیروئید و سایر بیماری‌های متابولیک
پرکاری تیروئید و برخی اختلالات هورمونی یا متابولیک نیز می‌توانند با اسهال همراه باشند.
داروها
برخی داروها می‌توانند باعث اسهال شوند؛ از جمله بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای منیزیم‌دار، متفورمین و تعدادی از داروهای دیگر.
بنابراین هنگام بررسی اسهال مزمن، فهرست داروهای مصرفی اهمیت زیادی دارد.
آیا اسهال مزمن همیشه با کاهش وزن همراه است؟
خیر.
بسیاری از افراد مبتلا به اسهال مزمن کاهش وزن ندارند.
اما کاهش وزن ناخواسته، به‌خصوص اگر قابل توجه باشد، یک علامت هشدار است و باید علت آن بررسی شود.
چه علائمی در اسهال مزمن مهم‌تر هستند؟
اگر اسهال همراه با یکی از موارد زیر باشد، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد:
– خون در مدفوع
– مدفوع سیاه
– کاهش وزن ناخواسته
– تب
– کم‌خونی
– درد شدید یا مداوم شکم
– اسهال شبانه که فرد را از خواب بیدار کند
– شروع جدید اسهال در سنین بالاتر
– سابقه خانوادگی بیماری‌های التهابی روده یا سرطان روده
– کم‌آبی یا ضعف شدید
این علائم لزوماً به معنی سرطان یا بیماری جدی نیستند، اما نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.
آیا استرس می‌تواند باعث اسهال شود؟
بله.
ارتباط نزدیکی بین مغز و روده وجود دارد و استرس می‌تواند حرکات روده و احساسات گوارشی را تغییر دهد.
در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر، استرس ممکن است باعث تشدید اسهال، درد شکم و نفخ شود.
اما نباید تمام موارد اسهال مزمن را به استرس نسبت داد؛ به‌خصوص اگر علائم هشدار وجود داشته باشد.
برای تشخیص علت اسهال مزمن چه آزمایش‌هایی لازم است؟
برای همه بیماران یک مجموعه آزمایش ثابت وجود ندارد.
پزشک بر اساس سن، علائم، مدت بیماری، داروها و سابقه پزشکی ممکن است آزمایش‌هایی مانند موارد زیر درخواست کند:
– آزمایش خون
– CBC برای بررسی کم‌خونی
– بررسی التهاب
– آزمایش بیماری سلیاک
– آزمایش مدفوع
– کشت مدفوع در موارد مناسب
– بررسی انگل‌ها در شرایط خاص
– کالپروتکتین مدفوع
– آزمایش‌های تیروئید در صورت شک بالینی
در بعضی بیماران نیز کولونوسکوپی و نمونه‌برداری از روده ضروری است.
آیا هر فرد مبتلا به اسهال مزمن به کولونوسکوپی نیاز دارد؟
خیر.
اما در صورت وجود علائم هشدار، سن و شرایط خاص، یا زمانی که علت اسهال با بررسی‌های اولیه مشخص نشود، کولونوسکوپی می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
نکته مهم این است که حتی اگر مخاط روده در کولونوسکوپی طبیعی به نظر برسد، گاهی نمونه‌برداری لازم است.
برای مثال، در بیماری مانند کولیت میکروسکوپیک ممکن است ظاهر روده در کولونوسکوپی تقریباً طبیعی باشد، اما تشخیص با بررسی نمونه‌های بافتی انجام شود.
آیا مصرف خودسرانه داروی ضداسهال درست است؟
در اسهال کوتاه‌مدت و بدون علائم هشدار، بعضی داروها ممکن است برای کنترل موقت علائم استفاده شوند.
اما در اسهال مزمن، هدف اصلی باید پیدا کردن علت باشد.
به‌خصوص در صورت وجود تب، خون در مدفوع یا شک به عفونت یا بیماری التهابی روده، مصرف خودسرانه داروهای ضداسهال مناسب نیست.
آیا رژیم غذایی در اسهال مزمن اهمیت دارد؟
بله، اما رژیم غذایی باید بر اساس علت اسهال تنظیم شود.
به‌طور کلی ممکن است کاهش موقت مصرف غذاهایی که علائم را تشدید می‌کنند کمک‌کننده باشد.
برخی افراد با کاهش مصرف:
– غذاهای بسیار چرب
– نوشیدنی‌های حاوی کافئین زیاد
– الکل
– شیر در صورت عدم تحمل لاکتوز
– شیرین‌کننده‌های خاص
بهتر می‌شوند.
اما حذف طولانی‌مدت گروه‌های غذایی بدون تشخیص علت، می‌تواند باعث محدودیت غیرضروری و کمبودهای تغذیه‌ای شود.
اسهال مزمن چه تفاوتی با IBS دارد؟
IBS یکی از علت‌های شایع اسهال مزمن است، اما هر اسهال مزمنی IBS نیست.
در IBS معمولاً درد شکم با دفع یا تغییر در دفعات و شکل مدفوع ارتباط دارد.
اگر خونریزی، کاهش وزن، کم‌خونی یا سایر علائم هشدار وجود داشته باشد، باید به دنبال علت‌های دیگری نیز بود.
جمع‌بندی
اسهال مزمن یعنی اسهالی که بیش از چهار هفته ادامه پیدا کند.
علت آن می‌تواند از مشکلات نسبتاً ساده مانند عدم تحمل غذایی یا IBS تا بیماری‌هایی مانند سلیاک، بیماری‌های التهابی روده و سایر اختلالات گوارشی متفاوت باشد.
بنابراین اگر اسهال طولانی‌مدت دارید، به‌خصوص اگر همراه با خون در مدفوع، کاهش وزن، کم‌خونی، تب یا اسهال شبانه است، بهتر است به جای درمان خودسرانه، علت آن توسط متخصص گوارش بررسی شود.
