دیسفاژی چیست؟ علت، علائم و درمان اختلال بلع
دیسفاژی (Dysphagia) به معنی مشکل یا اختلال در بلع غذا و مایعات است.
گاهی فرد احساس می‌کند غذا در گلو گیر می‌کند و گاهی احساس می‌کند غذا در قسمت پایین‌تر، یعنی پشت جناغ یا قفسه سینه، گیر کرده است.
دیسفاژی همیشه به معنی بیماری جدی نیست، اما اختلال بلع جدید یا پیشرونده باید جدی گرفته شود.
دیسفاژی چه علائمی دارد؟
ممکن است فرد یکی از این علائم را تجربه کند:
– گیر کردن غذا هنگام بلع
– احساس گیر کردن غذا در گلو یا قفسه سینه
– سختی در بلع غذاهای جامد
– مشکل در بلع مایعات
– نیاز به نوشیدن آب برای پایین رفتن غذا
– سرفه یا خفگی هنگام غذا خوردن
– برگشت غذا به دهان
– تغییر صدا بعد از بلع
– کاهش وزن به دلیل کاهش مصرف غذا
آیا مشکل بلع با احساس وجود توده در گلو یکی است؟
خیر.
برخی افراد احساس می‌کنند چیزی در گلو وجود دارد، اما غذا و مایعات را بدون مشکل واقعی می‌بلعند. این حالت را گلوبوس می‌نامند.
گلوبوس با دیسفاژی واقعی متفاوت است و ارزیابی آن نیز متفاوت خواهد بود.
دیسفاژی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود
۱. اختلال بلع دهانی ـ حلقی
در این حالت مشکل از شروع بلع است.
فرد ممکن است هنگام شروع بلع:
– سرفه کند
– خفه شود
– غذا از بینی برگردد
– احساس کند نمی‌تواند غذا را از دهان به حلق منتقل کند
این نوع دیسفاژی می‌تواند با بیماری‌های عصبی یا عضلانی مرتبط باشد.
۲. اختلال بلع مری
در این حالت فرد معمولاً بلع را شروع می‌کند، اما بعد احساس می‌کند غذا در گلو یا پشت جناغ گیر کرده است.
علل آن می‌تواند شامل:
– تنگی مری
– التهاب مری
– حلقه یا پرده مری
– آشالازی
– اختلالات حرکتی مری
– تومورهای مری یا محل اتصال مری و معده
– برخی بیماری‌های دیگر مری
باشد.
اگر فقط غذاهای جامد گیر کنند، چه معنایی دارد؟
اگر مشکل ابتدا با غذاهای جامد شروع شود و مایعات مشکلی ایجاد نکنند، احتمال وجود یک تنگی یا مانع ساختاری در مری بیشتر مطرح می‌شود.
علل آن می‌تواند شامل تنگی ناشی از رفلاکس، حلقه مری، التهاب ائوزینوفیلیک و در موارد کمتر تومور باشد.
اگر هم غذا و هم مایعات مشکل ایجاد کنند چه؟
اگر از ابتدا هم غذاهای جامد و هم مایعات دچار مشکل شوند، احتمال اختلال حرکتی مری بیشتر مطرح می‌شود؛ یکی از بیماری‌های مهم در این گروه آشالازی است.
البته تشخیص قطعی فقط بر اساس این علامت امکان‌پذیر نیست.
چه زمانی دیسفاژی نگران‌کننده است؟
اگر اختلال بلع همراه با یکی از موارد زیر باشد، بررسی سریع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:
– کاهش وزن ناخواسته
– پیشرفت تدریجی مشکل بلع
– گیر کردن مکرر غذا
– خونریزی گوارشی یا مدفوع سیاه
– کم‌خونی
– درد هنگام بلع
– استفراغ مکرر
– سابقه بیماری‌های مری
– سن بالاتر یا سایر عوامل خطر
آیا دیسفاژی نیاز به آندوسکوپی دارد؟
در بسیاری از بیماران، آندوسکوپی فوقانی (آندوسکوپی معده) یکی از بررسی‌های اصلی است.
آندوسکوپی می‌تواند مری، محل اتصال مری و معده و معده را بررسی کند و در صورت وجود تنگی، التهاب یا ضایعه دیگر، امکان نمونه‌برداری نیز وجود دارد.
در بعضی بیماران ممکن است علاوه بر آندوسکوپی، بررسی‌هایی مانند مانومتری مری یا تصویربرداری با ماده حاجب نیز لازم شود.
آیا رفلاکس می‌تواند باعث اختلال بلع شود؟
بله.
رفلاکس مزمن می‌تواند در بعضی افراد باعث التهاب و در ادامه ایجاد تنگی مری شود که خود را با گیر کردن غذا نشان می‌دهد.
همچنین برخی بیماری‌های دیگر مری نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند؛ بنابراین نباید هر دیسفاژی را صرفاً به رفلاکس نسبت داد.
گیر کردن ناگهانی غذا در مری چه کنیم؟
اگر غذا کاملاً در مری گیر کرده باشد و فرد نتواند حتی آب یا بزاق خود را ببلعد، این وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
در چنین شرایطی نباید با خوردن غذا یا نوشیدن حجم زیادی آب تلاش کرد غذا را به زور پایین برد.
آیا دیسفاژی قابل درمان است؟
بله، اما درمان به علت آن بستگی دارد.
برای مثال:
– تنگی مری ممکن است با روش‌های اندوسکوپیک گشاد شود.
– التهاب مری ممکن است به درمان دارویی نیاز داشته باشد.
– آشالازی درمان‌های اختصاصی مانند درمان اندوسکوپیک یا جراحی دارد.
– در برخی بیماری‌های التهابی مانند ازوفاژیت ائوزینوفیلیک، درمان دارویی و رژیمی مطرح است.
بنابراین اول باید علت دیسفاژی مشخص شود.
جمع‌بندی
دیسفاژی یا اختلال بلع یک علامت است، نه یک بیماری واحد.
گاهی علت آن ساده و قابل درمان است، اما اختلال بلع جدید، پیشرونده یا همراه با کاهش وزن و کم‌خونی نیاز به بررسی دقیق دارد.
اگر احساس می‌کنید غذا مرتباً گیر می‌کند، به‌خصوص اگر این مشکل در حال بیشتر شدن است، بهتر است برای ارزیابی علت آن به متخصص گوارش مراجعه کنید.
