هپاتیت ویروسی چیست؟ انواع، علائم، راه انتقال، تشخیص و درمان

هپاتیت ویروسی یکی از بیماری‌هایی است که ممکن است سال‌ها بدون علامت در بدن وجود داشته باشد.

بسیاری از افراد مبتلا احساس بیماری خاصی ندارند و حتی از ابتلای خود خبر ندارند. به همین دلیل، آزمایش و تشخیص به‌موقع اهمیت زیادی دارد.

هپاتیت به معنی التهاب کبد است و ویروس‌ها یکی از مهم‌ترین علل آن هستند. پنج ویروس اصلی هپاتیت عبارت‌اند از:

A، B، C، D و E

این ویروس‌ها از نظر راه انتقال، احتمال مزمن شدن، روش پیشگیری و درمان با یکدیگر تفاوت زیادی دارند.

—

هپاتیت ویروسی چه تفاوتی با یکدیگر دارد؟

به‌طور ساده می‌توان گفت:

البته جزئیات هر نوع هپاتیت پیچیده‌تر از این جدول است و شرایط فردی بیمار اهمیت زیادی دارد.

—

آیا هپاتیت همیشه علامت دارد؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات درباره هپاتیت ویروسی است.

ممکن است فرد آلوده به ویروس هیچ علامت مشخصی نداشته باشد، در حالی که بیماری در حال پیشرفت باشد. این موضوع به‌خصوص در هپاتیت B و C اهمیت دارد.

وقتی علائم ایجاد شوند، ممکن است شامل موارد زیر باشند:

– خستگی
– بی‌اشتهایی
– تهوع
– استفراغ
– درد یا ناراحتی شکم
– تب
– درد مفاصل
– ادرار تیره
– مدفوع کم‌رنگ
– زرد شدن پوست یا چشم‌ها

شدت علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

—

هپاتیت A چیست؟

هپاتیت A معمولاً از طریق خوردن آب یا غذای آلوده یا تماس نزدیک با فرد آلوده منتقل می‌شود.

برخلاف هپاتیت B و C، هپاتیت A معمولاً به بیماری مزمن کبدی تبدیل نمی‌شود و اغلب فرد پس از دوره بیماری بهبود پیدا می‌کند. با این حال، در موارد نادر می‌تواند باعث هپاتیت شدید و نارسایی حاد کبد شود.

آیا برای هپاتیت A واکسن وجود دارد؟

بله.

واکسن هپاتیت A یکی از راه‌های مؤثر پیشگیری از این بیماری است.

—

هپاتیت B چیست؟

هپاتیت B توسط ویروس HBV ایجاد می‌شود و می‌تواند به دو شکل:

حاد یا مزمن

دیده شود.

هپاتیت B مزمن اهمیت زیادی دارد، زیرا در طول زمان می‌تواند باعث:

فیبروز → سیروز → سرطان کبد

شود.

راه‌های مهم انتقال شامل تماس با خون و برخی مایعات بدن آلوده، انتقال از مادر به نوزاد و تماس جنسی است.

آیا هپاتیت B واکسن دارد؟

بله.

واکسن هپاتیت B یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از این بیماری است.

اما اگر فرد قبلاً مبتلا شده باشد، واکسن درمان‌کننده عفونت موجود نیست و باید وضعیت عفونت توسط پزشک بررسی شود.

—

هپاتیت C چیست؟

هپاتیت C توسط ویروس HCV ایجاد می‌شود و عمدتاً از طریق تماس با خون آلوده منتقل می‌شود.

یکی از ویژگی‌های مهم هپاتیت C این است که بسیاری از افراد برای سال‌ها هیچ علامت مشخصی ندارند.

در صورت باقی ماندن عفونت، بیماری می‌تواند به مرور باعث:

التهاب مزمن کبد → فیبروز → سیروز → افزایش خطر سرطان کبد

شود.

خبر خوب چیست؟

هپاتیت C امروزه در بیشتر افراد قابل درمان و قابل علاج است.

داروهای ضدویروسی خوراکی مستقیم‌اثر یا DAA معمولاً می‌توانند طی یک دوره کوتاه درمانی، عفونت را در بیش از ۹۵٪ افراد درمان کنند.

آیا واکسن هپاتیت C وجود دارد؟

خیر.

در حال حاضر واکسن مؤثری برای هپاتیت C وجود ندارد.

—

هپاتیت D چیست؟

هپاتیت D با ویروس HDV ایجاد می‌شود و یک ویژگی مهم دارد:

ویروس هپاتیت D برای تکثیر به ویروس هپاتیت B وابسته است.

بنابراین هپاتیت D فقط در افرادی دیده می‌شود که عفونت HBV دارند.

عفونت همزمان B و D می‌تواند بیماری کبدی شدیدتری ایجاد کند و به همین دلیل شناسایی آن اهمیت دارد. WHO نیز هپاتیت B، C و D را انواعی می‌داند که می‌توانند به عفونت مزمن و عوارض جدی کبدی منجر شوند.

پیشگیری از هپاتیت B با واکسیناسیون، در نتیجه از هپاتیت D نیز پیشگیری می‌کند.

—

هپاتیت E چیست؟

هپاتیت E نیز عمدتاً از طریق آب یا غذای آلوده منتقل می‌شود.

در بسیاری از افراد، بیماری حاد است و بهبود پیدا می‌کند؛ اما در برخی شرایط، به‌ویژه در بارداری یا افراد دارای نقص ایمنی، می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

بنابراین هپاتیت E را نیز نباید با هپاتیت A یکسان دانست، هرچند مسیر انتقال آنها در بسیاری از موارد مشابه است.

—

هپاتیت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص هپاتیت فقط با نگاه کردن به علائم امکان‌پذیر نیست.

آزمایش خون مهم‌ترین ابزار تشخیص است.

نوع آزمایش به ویروس مورد نظر بستگی دارد.

برای مثال:

هپاتیت B

آزمایش‌هایی مانند:

– HBsAg
– Anti-HBc
– Anti-HBs

و در شرایط خاص آزمایش HBV DNA

برای مشخص کردن وضعیت عفونت استفاده می‌شوند.

هپاتیت C

معمولاً بررسی با:

Anti-HCV

شروع می‌شود.

اگر آنتی‌بادی مثبت یا reactive باشد، برای مشخص کردن عفونت فعال باید HCV RNA بررسی شود.

مثبت بودن Anti-HCV به‌تنهایی به معنی وجود عفونت فعال نیست.

—

آیا بالا بودن آنزیم‌های کبدی یعنی هپاتیت ویروسی داریم؟

خیر.

بالا رفتن ALT و AST می‌تواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد، از جمله:

– کبد چرب
– داروها
– الکل
– هپاتیت‌های ویروسی
– بیماری‌های خودایمنی
– بیماری‌های متابولیک
– و علل دیگر

بنابراین آنزیم کبدی بالا به‌تنهایی تشخیص هپاتیت ویروسی نیست.

—

آیا هپاتیت ویروسی درمان می‌شود؟

پاسخ به این سؤال به نوع ویروس بستگی دارد.

هپاتیت A

معمولاً خودمحدودشونده است و درمان اختصاصی ضدویروسی روتین ندارد.

هپاتیت B

در برخی بیماران نیاز به درمان ضدویروسی وجود دارد. درمان معمولاً با هدف کنترل ویروس و کاهش خطر آسیب کبدی انجام می‌شود و برای همه افراد یکسان نیست.

هپاتیت C

درمان‌های خوراکی جدید در بیشتر بیماران می‌توانند ویروس را به‌طور کامل از بدن حذف کنند.

هپاتیت D

نیازمند ارزیابی تخصصی است و درمان آن با هپاتیت B یا C یکسان نیست.

هپاتیت E

در بیشتر افراد حاد و خودمحدودشونده است، اما در گروه‌های خاص نیاز به توجه و درمان تخصصی دارد.

—

آیا هپاتیت ویروسی می‌تواند باعث سرطان کبد شود؟

بله، به‌خصوص هپاتیت B و C مزمن می‌توانند خطر سیروز و سرطان کبد را افزایش دهند.

نکته مهم این است که:

ممکن است فرد سال‌ها هیچ علامتی نداشته باشد.

به همین دلیل، تشخیص و پیگیری افراد مبتلا اهمیت زیادی دارد.

—

آیا فرد مبتلا به هپاتیت باید همیشه دارو مصرف کند؟

نه لزوماً.

به‌خصوص در هپاتیت B، تصمیم برای شروع درمان بر اساس مجموعه‌ای از عوامل مانند میزان تکثیر ویروس، وضعیت آنزیم‌های کبدی، میزان فیبروز/سیروز و سایر شرایط بیمار گرفته می‌شود.

بنابراین:

مثبت بودن یک آزمایش به معنی شروع خودکار دارو نیست.

از طرف دیگر، مثبت بودن آزمایش نیز نباید نادیده گرفته شود.

—

آیا هپاتیت از طریق دست دادن و معاشرت منتقل می‌شود؟

راه انتقال به نوع ویروس بستگی دارد.

هپاتیت B و C عمدتاً از طریق تماس با خون یا برخی مایعات بدن آلوده منتقل می‌شوند و تماس‌های معمول روزمره مانند دست دادن، در آغوش گرفتن یا کنار هم نشستن راه معمول انتقال آنها نیست.

در مقابل، هپاتیت A و E عمدتاً با مسیر مدفوعی ـ دهانی و آلودگی غذا یا آب ارتباط دارند.

—

چگونه از هپاتیت ویروسی پیشگیری کنیم؟

برای هپاتیت A

– واکسیناسیون در افراد واجد شرایط
– رعایت بهداشت دست
– مصرف آب و غذای سالم

برای هپاتیت B

– واکسیناسیون
– رعایت اصول ایمنی در تماس با خون
– رابطه جنسی ایمن
– غربالگری مادران باردار
– عدم استفاده مشترک از وسایل آلوده به خون

برای هپاتیت C

– جلوگیری از تماس با خون آلوده
– عدم استفاده مشترک از سرنگ و وسایل تزریق
– اطمینان از استریل بودن تجهیزات پزشکی و وسایل تاتو و پیرسینگ
– انجام آزمایش در افراد در معرض خطر

برای هپاتیت C، برخلاف A و B، واکسن وجود ندارد و پیشگیری و تشخیص زودهنگام اهمیت ویژه‌ای دارند.

—

چه کسانی بهتر است برای هپاتیت آزمایش شوند؟

بسته به نوع هپاتیت و شرایط فرد، گروه‌های مختلفی ممکن است نیاز به آزمایش داشته باشند.

به‌خصوص افرادی که:

– سابقه تماس با خون آلوده داشته‌اند
– سابقه تزریق مواد دارند
– شریک جنسی مبتلا دارند
– در خانواده فرد مبتلا به هپاتیت B دارند
– سابقه برخی اقدامات پزشکی یا تزریق‌های غیرایمن دارند
– مادرشان مبتلا به HBV بوده است
– یا عوامل خطر شناخته‌شده دیگری دارند

ممکن است نیازمند بررسی باشند.

برای هپاتیت B و C، بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشند؛ بنابراین نباید فقط بر اساس وجود علائم تصمیم گرفت.

—

یک نکته مهم: هپاتیت همیشه به معنی «کبد خراب» نیست

مثبت شدن یک آزمایش هپاتیت به تنهایی نمی‌تواند میزان آسیب کبد را مشخص کند.

پزشک ممکن است برای ارزیابی وضعیت کبد از:

– آزمایش‌های خون
– سونوگرافی
– FibroScan یا روش‌های ارزیابی فیبروز
– و در موارد خاص سایر بررسی‌ها

استفاده کند.

هدف این است که مشخص شود:

آیا ویروس وجود دارد؟ آیا فعال است؟ کبد چقدر آسیب دیده است؟ و آیا درمان لازم است؟

—

جمع‌بندی

هپاتیت ویروسی شامل پنج نوع اصلی A، B، C، D و E است و این ویروس‌ها از نظر انتقال، مزمن شدن، پیشگیری و درمان با یکدیگر تفاوت دارند.

هپاتیت A و E معمولاً باعث عفونت حاد می‌شوند، در حالی که B، C و D می‌توانند عفونت مزمن ایجاد کنند. هپاتیت B و C از مهم‌ترین علل بیماری مزمن کبد، سیروز و سرطان کبد در جهان هستند.

خبر خوب این است که:

برای هپاتیت A و B واکسن وجود دارد و هپاتیت C امروزه در بیشتر افراد با دارو قابل علاج است.

اگر آزمایش هپاتیت شما مثبت شده است، اولین قدم تفسیر دقیق آزمایش‌ها و مشخص کردن نوع و وضعیت عفونت است؛ نه اینکه صرفاً بر اساس یک عدد یا یک تست، درباره وضعیت کبد قضاوت کنیم.

«توجه: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین بررسی، تشخیص و درمان پزشکی فردی نیست.»

هپاتیت ویروسی چیست؟ انواع، علائم، راه انتقال، تشخیص و درمان

مقالات مرتبط

اسهال مزمن چیست؟ علت، تشخیص و درمان

دیسفاژی چیست؟ علت، علائم و درمان اختلال بلع

سنگ کیسه صفرا چیست؟ علائم، علت، خطرات و درمان

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ