دیدن خون در مدفوع می‌تواند باعث نگرانی شود، اما هر خونریزی از مقعد به معنی سرطان نیست.
بواسیر، شقاق، پولیپ روده، التهاب روده، عفونت‌ها و بیماری‌های مختلف گوارشی می‌توانند باعث خونریزی شوند.
گاهی نیز مقدار خون آن‌قدر کم است که با چشم دیده نمی‌شود. در این شرایط از آزمایش‌های تشخیص خون مخفی در مدفوع استفاده می‌شود.
دو اصطلاح مهم در این زمینه FIT و FOBT/OB هستند.
FIT چیست؟
FIT مخفف Fecal Immunochemical Test است؛ یعنی آزمایشی که وجود مقدار کمی خون انسانی در مدفوع را بررسی می‌کند.
این تست می‌تواند خونریزی‌های بسیار کم از دستگاه گوارش تحتانی را که با چشم دیده نمی‌شوند، شناسایی کند.
FIT یکی از روش‌های پذیرفته‌شده برای غربالگری سرطان روده بزرگ در افراد بدون علامت و با خطر متوسط است. در توصیه‌های ACG، FIT معمولاً به صورت سالانه انجام می‌شود.
تست OB یا FOBT چیست؟
FOBT یا Fecal Occult Blood Test به طور کلی به آزمایش خون مخفی در مدفوع گفته می‌شود.
یکی از انواع قدیمی‌تر آن، تست گایاک یا gFOBT است.
FIT و gFOBT هر دو برای شناسایی خون مخفی استفاده می‌شوند، اما FIT به طور اختصاصی‌تر خون انسانی را شناسایی می‌کند و امروزه در بسیاری از برنامه‌های غربالگری ترجیح داده می‌شود.
تفاوت FIT و OB در چیست؟
به زبان ساده:
FIT: روش جدیدتر و اختصاصی‌تر برای تشخیص خون انسانی در مدفوع است.
gFOBT/OB: روش قدیمی‌تر است که بر اساس فعالیت شیمیایی هموگلوبین عمل می‌کند و برخی غذاها و داروها می‌توانند روی نتیجه آن تأثیر بگذارند.
به همین دلیل FIT در برنامه‌های مدرن غربالگری سرطان روده جایگاه مهمی پیدا کرده است.
FIT مثبت یعنی چه؟
FIT مثبت یعنی در نمونه مدفوع خون شناسایی شده است.
اما این نتیجه به معنی تشخیص قطعی سرطان نیست.
علت مثبت شدن می‌تواند شامل موارد مختلفی باشد:
– پولیپ روده
– سرطان روده بزرگ
– بواسیر
– شقاق
– التهاب روده
– سایر منابع خونریزی گوارشی
بنابراین FIT یک آزمایش غربالگری است، نه آزمایشی که به تنهایی سرطان را تشخیص دهد.
اگر FIT مثبت شد، قدم بعدی چیست؟
مهم‌ترین نکته:
FIT مثبت معمولاً باید با کولونوسکوپی پیگیری شود.
تکرار FIT برای اینکه ببینیم «این بار منفی می‌شود یا نه» جایگزین کولونوسکوپی نیست.
هدف از کولونوسکوپی این است که علت خونریزی مشخص شود و در صورت وجود پولیپ، در همان جلسه امکان برداشتن آن وجود داشته باشد.
آیا FIT مثبت حتماً یعنی سرطان دارم؟
خیر.
مثبت بودن FIT به تنهایی سرطان را ثابت نمی‌کند.
اما نباید آن را نیز نادیده گرفت؛ زیرا ممکن است اولین علامت یک پولیپ پیش‌سرطانی یا سرطان روده باشد.
به همین دلیل، FIT مثبت نیازمند بررسی مناسب است.
اگر خون را با چشم ببینیم چه؟
خون قرمز روشن روی دستمال یا سطح مدفوع ممکن است در اثر بواسیر یا شقاق ایجاد شود.
اما خونریزی واضح را نباید صرفاً به بواسیر نسبت داد، به‌خصوص اگر:
– سن بالاتر باشد
– خونریزی تکرار شود
– تغییر اجابت مزاج ایجاد شده باشد
– کاهش وزن وجود داشته باشد
– کم‌خونی فقر آهن وجود داشته باشد
– سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ وجود داشته باشد.
در این شرایط ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.
مدفوع سیاه یعنی چه؟
مدفوع کاملاً سیاه و قیری‌رنگ می‌تواند نشانه خونریزی از قسمت فوقانی دستگاه گوارش باشد؛ مثلاً معده یا دوازدهه.
البته برخی داروها مانند آهن و بعضی مواد نیز می‌توانند مدفوع را تیره کنند.
اگر مدفوع واقعاً سیاه و قیری است، به‌خصوص همراه با ضعف، سرگیجه، تپش قلب یا استفراغ خونی، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا افراد بدون علامت هم باید FIT بدهند؟
FIT می‌تواند یکی از روش‌های غربالگری سرطان روده بزرگ در افراد با خطر متوسط باشد.
برای افراد با خطر متوسط، ACG شروع غربالگری را از ۴۵ سالگی توصیه می‌کند و FIT یکی از روش‌های اصلی غربالگری است.
افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده، پولیپ‌های پیشرفته، بیماری التهابی روده یا سایر عوامل خطر دارند، ممکن است به برنامه غربالگری متفاوتی نیاز داشته باشند.
یک نکته بسیار مهم
FIT منفی به معنی صفر بودن احتمال سرطان نیست.
FIT باید در فواصل توصیه‌شده تکرار شود و در فردی که علائم هشدار دارد، نباید صرفاً به یک FIT منفی اکتفا کرد.
خلاصه
– خون در مدفوع علل مختلفی دارد.
– FIT برای شناسایی خون مخفی در مدفوع استفاده می‌شود.
– FIT مثبت به معنی سرطان قطعی نیست.
– FIT مثبت باید با کولونوسکوپی پیگیری شود.
– تکرار FIT به جای کولونوسکوپی معمولاً روش مناسبی برای پیگیری نتیجه مثبت نیست.
– خونریزی واضح، مدفوع سیاه، کم‌خونی، کاهش وزن و تغییر مداوم اجابت مزاج نیازمند توجه پزشکی هستند.
«این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.»
