IBD یا بیماری التهابی روده نام گروهی از بیماری‌های مزمن است که باعث التهاب در دستگاه گوارش می‌شوند.
دو بیماری اصلی این گروه عبارت‌اند از:
– کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis)
– بیماری کرون (Crohn’s Disease)
IBD با سندروم روده تحریک‌پذیر یا IBS متفاوت است. در IBD التهاب واقعی و قابل شناسایی در دستگاه گوارش وجود دارد، در حالی که IBS یک اختلال تعامل مغز و روده است و به خودی خود باعث زخم و التهاب تخریبی روده نمی‌شود.
بیماری کرون و کولیت اولسراتیو چه تفاوتی دارند؟
کولیت اولسراتیو
کولیت اولسراتیو عمدتاً روده بزرگ و راست‌روده را درگیر می‌کند و التهاب معمولاً از رکتوم شروع شده و به سمت قسمت‌های بالاتر کولون گسترش می‌یابد.
بیماری کرون
کرون می‌تواند هر قسمت از دستگاه گوارش، از دهان تا مقعد، را درگیر کند و التهاب آن می‌تواند تمام ضخامت دیواره روده را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل عوارضی مانند تنگی، آبسه و فیستول در کرون اهمیت بیشتری دارند.
علائم IBD چیست؟
علائم بسته به نوع و شدت بیماری متفاوت است، اما شایع‌ترین موارد عبارت‌اند از:
– اسهال مداوم یا عودکننده
– خون در مدفوع
– درد شکم
– فوریت برای دفع
– احساس دفع ناکامل
– کاهش وزن
– ضعف و خستگی
– کاهش اشتها
– تب در برخی بیماران
در کودکان و نوجوانان، اختلال رشد یا تأخیر در بلوغ نیز ممکن است از علائم باشد.
آیا IBD فقط روده را درگیر می‌کند؟
خیر.
بیماری‌های التهابی روده می‌توانند تظاهرات خارج روده‌ای نیز داشته باشند، از جمله:
– درد و التهاب مفاصل
– بعضی بیماری‌های پوستی
– التهاب چشم
– بیماری‌های کبد و مجاری صفراوی
به همین دلیل درمان IBD فقط به کنترل اسهال محدود نمی‌شود.
IBD چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص IBD معمولاً بر اساس ترکیبی از اطلاعات انجام می‌شود:
– شرح حال و معاینه
– آزمایش خون
– بررسی مدفوع
– فکال کالپروتکتین
– کولونوسکوپی و نمونه‌برداری
– تصویربرداری از روده کوچک در صورت نیاز
فکال کالپروتکتین می‌تواند به تشخیص التهاب روده و همچنین ارزیابی فعالیت بیماری کمک کند. در بیماری کرون، راهنمای ACG سال ۲۰۲۵ استفاده از کالپروتکتین مدفوع را در کنار سایر روش‌های ارزیابی مورد تأکید قرار داده است.
آیا هر اسهال خونی به معنی IBD است؟
خیر.
عفونت‌های روده‌ای، بعضی داروها، بیماری‌های عروقی، سرطان روده و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
به همین دلیل در فردی که به تازگی با علائم مشابه IBD مراجعه کرده، رد کردن علل عفونی اهمیت دارد؛ در کولیت اولسراتیو، راهنمای ACG بر بررسی عفونت‌هایی مانند C. difficile تأکید دارد.
درمان IBD چگونه است؟
درمان به نوع بیماری، شدت و محل درگیری بستگی دارد.
هدف درمان امروزی فقط این نیست که بیمار «احساس بهتری» داشته باشد؛ بلکه تلاش می‌شود التهاب روده نیز کنترل شود و تا حد امکان بهبود مخاطی یا Endoscopic Improvement/Remission حاصل شود.
داروهای مورد استفاده
بسته به نوع و شدت بیماری ممکن است از داروهایی مانند:
– 5-ASA
– کورتیکواستروئیدها
– داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی
– داروهای بیولوژیک
– مهارکننده‌های JAK
– داروهای هدفمند جدید
استفاده شود.
انتخاب دارو باید کاملاً فردی باشد.
کورتون درمان دائمی IBD نیست
کورتیکواستروئیدها می‌توانند برای کنترل شعله‌وری بیماری بسیار مفید باشند، اما هدف درمان این است که بیمار در بهبودی بدون وابستگی به کورتون باقی بماند. راهنمای جدید ACG نیز دستیابی و حفظ remission بدون استروئید را از اهداف اصلی درمان می‌داند.
آیا IBD قابل درمان است؟
در حال حاضر IBD معمولاً یک بیماری مزمن محسوب می‌شود.
یعنی ممکن است بیمار دوره‌هایی از فعالیت بیماری و دوره‌هایی از خاموشی یا remission داشته باشد.
هدف درمان این است که:
– التهاب کنترل شود
– علائم برطرف شوند
– کیفیت زندگی حفظ شود
– نیاز به بستری و جراحی کاهش پیدا کند
– عوارض بیماری پیشگیری شود
– و در صورت امکان، التهاب مخاطی نیز بهبود پیدا کند.
آیا بیماران IBD به جراحی نیاز دارند؟
بسیاری از بیماران هرگز نیاز به جراحی پیدا نمی‌کنند.
اما در شرایط خاص، جراحی می‌تواند ضروری یا بهترین گزینه درمانی باشد؛ برای مثال در برخی موارد:
– تنگی شدید
– انسداد
– آبسه
– فیستول‌های پیچیده
– خونریزی شدید
– سوراخ شدن روده
– یا بیماری مقاوم به درمان
در کولیت اولسراتیو نیز جراحی در برخی بیماران مبتلا به بیماری شدید یا عوارض خاص مطرح می‌شود.
تفاوت IBD و IBS چیست؟
ویژگی| IBD| IBS
التهاب واقعی روده| معمولاً وجود دارد| ندارد
خون در مدفوع| ممکن است وجود داشته باشد| معمولاً ناشی از IBS نیست
کاهش وزن| ممکن است| معمولاً خیر
تب| ممکن است| معمولاً خیر
کالپروتکتین| ممکن است بالا باشد| معمولاً طبیعی است
کولونوسکوپی| ممکن است التهاب/زخم نشان دهد| معمولاً طبیعی است
درمان| داروهای ضدالتهاب و درمان‌های هدفمند| رژیم، تنظیم دفع و درمان علائم
بنابراین IBS و IBD دو بیماری متفاوت هستند و نباید آنها را با یکدیگر اشتباه گرفت.
چه زمانی باید به IBD شک کنیم؟
اگر فردی دچار یکی از موارد زیر باشد، ارزیابی توسط متخصص گوارش اهمیت دارد:
– اسهال مداوم
– خون یا مخاط در مدفوع
– کاهش وزن بدون علت
– کم‌خونی
– درد شکمی مداوم
– تب‌های بدون علت
– علائم شبانه
– سابقه خانوادگی IBD
– بیماری‌های التهابی خارج روده‌ای
جمع‌بندی
IBD شامل دو بیماری اصلی کولیت اولسراتیو و بیماری کرون است.
این بیماری‌ها مزمن هستند، اما امروزه درمان‌های مؤثری برای کنترل آنها وجود دارد. تشخیص دقیق نوع و شدت بیماری اهمیت زیادی دارد و درمان باید بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب شود.
هدف درمان فقط از بین بردن علائم نیست؛ بلکه کنترل التهاب، دستیابی به remission پایدار، جلوگیری از عوارض و حفظ کیفیت زندگی است.
«این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.»
