سنگ کیسه صفرا یکی از بیماری‌های شایع دستگاه گوارش است. بسیاری از افراد ممکن است سنگ کیسه صفرا داشته باشند اما هیچ علامتی نداشته باشند و حتی سال‌ها از وجود آن بی‌خبر باشند.
اما در بعضی افراد، سنگ می‌تواند باعث درد شدید، التهاب کیسه صفرا، انسداد مجاری صفراوی یا پانکراتیت شود و نیاز به درمان پیدا کند.
کیسه صفرا چیست؟
کیسه صفرا کیسه‌ای کوچک در زیر کبد است که صفرا را ذخیره می‌کند.
صفرا توسط کبد ساخته می‌شود و در هضم چربی‌ها نقش دارد. بعد از غذا، به‌خصوص غذاهای چرب، کیسه صفرا منقبض شده و صفرا را وارد روده کوچک می‌کند.
سنگ کیسه صفرا چگونه ایجاد می‌شود؟
وقتی ترکیبات موجود در صفرا تعادل طبیعی خود را از دست بدهند، ممکن است ابتدا ذرات کوچک و سپس سنگ ایجاد شوند.
سنگ‌ها معمولاً از کلسترول یا رنگدانه‌های صفراوی تشکیل می‌شوند.
عوامل افزایش‌دهنده احتمال سنگ صفرا عبارت‌اند از:
– اضافه‌وزن و چاقی
– کاهش وزن سریع
– برخی رژیم‌های بسیار کم‌کالری
– جنس مؤنث
– افزایش سن
– بارداری
– سابقه خانوادگی
– برخی بیماری‌های خونی
– بعضی بیماری‌ها و داروها
آیا همه سنگ‌های صفراوی نیاز به درمان دارند؟
خیر.
اگر سنگ به‌طور اتفاقی در سونوگرافی پیدا شده باشد و فرد هیچ علامتی نداشته باشد، در بسیاری از موارد نیازی به جراحی فوری وجود ندارد.
تصمیم‌گیری به شرایط بیمار و وجود عوامل خطر یا عوارض بستگی دارد.
مهم‌ترین علامت سنگ کیسه صفرا چیست؟
مهم‌ترین علامت، درد صفراوی است.
درد معمولاً در قسمت بالای سمت راست یا قسمت بالای مرکزی شکم ایجاد می‌شود و ممکن است به پشت یا شانه راست انتشار پیدا کند.
این درد می‌تواند بعد از غذا، به‌خصوص غذای چرب، ایجاد شود و معمولاً از یک درد خفیف و چند دقیقه‌ای متفاوت است؛ اغلب نسبتاً شدید و مداوم است و می‌تواند چند ساعت طول بکشد.
تهوع و استفراغ نیز ممکن است همراه درد وجود داشته باشد.
آیا هر درد بعد از غذای چرب به معنی سنگ صفراست؟
خیر.
نفخ، سوءهاضمه، رفلاکس، زخم معده و سایر بیماری‌های گوارشی نیز می‌توانند بعد از غذا باعث ناراحتی شوند.
بنابراین وجود درد بعد از غذای چرب به‌تنهایی تشخیص سنگ صفرا را ثابت نمی‌کند.
سنگ کیسه صفرا چه عوارضی دارد؟
گاهی سنگ از کیسه صفرا خارج شده و مسیر خروج صفرا را مسدود می‌کند.
مهم‌ترین عوارض عبارت‌اند از:
التهاب کیسه صفرا
اگر سنگ مجرای خروجی کیسه صفرا را مسدود کند، ممکن است کوله‌سیستیت حاد ایجاد شود.
درد معمولاً شدید و مداوم است و ممکن است با تب، تهوع و حساسیت شکم همراه باشد.
سنگ مجرای صفراوی
گاهی سنگ وارد مجرای اصلی صفراوی می‌شود و باعث انسداد آن می‌شود.
در این حالت ممکن است:
– زردی پوست و چشم
– ادرار تیره
– مدفوع روشن
– درد شکم
– تب
ایجاد شود.
پانکراتیت صفراوی
اگر سنگ در محل مشترک مسیر صفرا و پانکراس گیر کند، ممکن است باعث پانکراتیت حاد شود.
این وضعیت می‌تواند با درد شدید قسمت بالای شکم که به پشت انتشار پیدا می‌کند و استفراغ همراه باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
اگر همراه با درد شکم یکی از موارد زیر وجود دارد، مراجعه سریع پزشکی ضروری است:
– تب یا لرز
– زردی چشم یا پوست
– درد شدید یا مداوم شکم
– استفراغ مکرر
– ادرار بسیار تیره
– ضعف شدید یا حال عمومی نامناسب
تشخیص سنگ کیسه صفرا چگونه انجام می‌شود؟
اولین و معمولاً مهم‌ترین بررسی، سونوگرافی شکم است.
بر اساس شرایط بیمار ممکن است آزمایش‌های خون مانند:
– بیلی‌روبین
– AST و ALT
– ALP و GGT
– CBC
– آمیلاز و لیپاز
نیز درخواست شود.
اگر احتمال سنگ مجرای صفراوی وجود داشته باشد، ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند MRCP، EUS یا ERCP لازم شود.
درمان سنگ کیسه صفرا چیست؟
اگر سنگ بدون علامت باشد، در بسیاری از موارد فقط پیگیری کافی است.
اما در صورت ایجاد علائم مشخص یا عوارض، درمان اصلی در بسیاری از بیماران برداشتن کیسه صفرا با جراحی لاپاروسکوپی (کوله‌سیستکتومی) است.
در برخی شرایط که سنگ وارد مجرای صفراوی شده است، ممکن است ابتدا با ERCP سنگ از مجرای صفراوی خارج شود و سپس درباره برداشتن کیسه صفرا تصمیم‌گیری شود.
آیا می‌توان سنگ صفرا را با رژیم غذایی از بین برد؟
رژیم غذایی می‌تواند به کاهش تحریک علائم کمک کند، اما معمولاً نمی‌تواند سنگ‌های موجود را به‌طور قابل اعتماد از بین ببرد.
در افرادی که با غذاهای چرب دچار درد می‌شوند، کاهش مصرف غذاهای بسیار چرب و وعده‌های سنگین می‌تواند مفید باشد.
همچنین کاهش وزن باید تدریجی و اصولی باشد؛ کاهش وزن بسیار سریع می‌تواند احتمال تشکیل سنگ صفرا را افزایش دهد.
جمع‌بندی
وجود سنگ در کیسه صفرا همیشه به معنی نیاز به جراحی نیست. سنگ بدون علامت با سنگ علامت‌دار یا عارضه‌دار تفاوت دارد.
اگر دردهای تکرارشونده قسمت بالای شکم، به‌خصوص درد شدید بعد از غذا، دارید یا همراه درد دچار تب، زردی یا استفراغ شده‌اید، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
